mehmet_okumusMehmet Okumuş

ERKE Sürdürülebilir Bina Tasarım Danışmanlık 

Mak. Yük. Müh., LEED AP O+M, Enerji Yöneticisi

 

 

Ekonomik ve çevresel gelişmeler günümüzde sürdürülebilirliğin bir tercih olmak yerine zorunluluk haline gelmesine neden oluyor. Bu olumsuz gelişmeler sonucunda mevcut binalarda üç temel başlığın değerlendirilmesi gerekiyor: İşletme ve bakım maliyetleri, iç mekan kalitesi ve çevresel etki. Bu üç temel başlığın her birinde olumlu sonuç alabilmek için sürdürülebilirlik çalışmaları yapılmalıdır.

Amerika Yeşil Binalar Konseyi’nin (USGBC) derecelendirme sistemlerinden biri olan LEED Mevcut Binalar Sertifikası bina sahiplerine sürdürülebilirlik standartlarını ve ilkelerini tanımlar. Bina sahibinin binaya ait işletme ve bakım maliyetleri ile enerji ve su sarfiyatını azaltması, bina kullanıcı memnuniyetini artırması, çevreye olan olumsuz etkileri en aza indirmesi için en etkili yol LEED standartlarını takip etmesidir. Çünkü LEED tüm binayı bir bütün olarak inceler, binada geliştirilmesi gereken noktaları belirtir ve o binaya özgü sürdürülebilirlik stratejileri belirler.

Tüm bu enerji ve su tasarrufu, işletme ve bakım maliyetlerinin azalması, kullanıcı memnuniyeti, düşük çevresel etki konuları dünya genelinde LEED sertifikalı binaları öne çıkarmaktadır. LEED’in 10 senelik bir geçmişi olmasına rağmen bina kira ve satışlarında ciddi bir pazar payı yakalamıştır. Hatta Amerika’da yapılan bir araştırmaya göre LEED sertifikalı bina satış ve kiralamaları, LEED sertifikasına sahip olmayan benzerlerine göre daha fazladır.

Bina sahiplerinin LEED Mevcut Binalar Sertifikası’na aday olmadan önce bilmeleri gerekenler nelerdir?

Öncelikle bina sahibi, işletme, bakım, temizlik, satın alma, satış ve kiralama yöneticileri bir ekip olarak çalışmalıdır. Bu ekibe ilave olarak deneyimli bir LEED danışman firmanın sürece dahil olması gerekir. Danışman firmada birçok farklı disiplindeki LEED uzmanları bulunması sürecin efektif bir şekilde yürütülebilmesi için çok önemlidir.

Proje takımının belirlenmesinden sonra yapılması gereken ilk çalışma LEED Değerlendirme Toplantısıdır. Bu toplantıdaki amaç sertifika hedefini yani sürdürülebilirlik hedeflerini ortaya koymaktır.

LEED Mevcut Binalar Sertifikası kapsamında 11 adet ön koşul, toplamda 110 puan ve 7 adet ana başlık bulunmaktadır. Bu ana başlıklar sürdürülebilir araziler, su verimliliği, enerji ve atmosfer, malzeme ve kaynaklar, iç mekan kalitesi, işletmede inovasyon ve bölgesel önceliktir. LEED sertifikasına aday bir binanın 11 ön koşulun tamamının gerekliliklerini sağlaması zorunludur. Ön koşullara ilave olarak sertifika alınabilmesi için de her biri farklı ana başlıktaki sürdürülebilirlik stratejilerini yerine getirmelidir. 40-49 puan aralığına Sertifika, 50-59 puan aralığına Gümüş, 60-79 puan aralığına Altın ve en son olarak 80 ve üzeri puan aralığına da Platin sertifika verilir.

LEED’deki her kredinin bir amacı bulunur ve bu amacı sağlamak için yapılması gereken çalışmalar vardır. Bu çalışmalar yapıldığında, uygulandığında kredi gereği sağlanmış olur ve o krediden puan kazanılmış olur. LEED sertifika hedefi belirlenirken toplanması gereken puanları sınırda tutmamakta fayda vardır, çünkü sertifika değerlendirmesi sırasında bazı kredilerden puan alınamayabilir, böyle bir durumda sıkıntı yaşamamak için puanlamada sertifika hedefinin puan aralığının ortası yakalanması en uygundur.

LEED Mevcut Binalar Sertifikası’ndaki en önemli konulardan biri de performans periyodudur. Tüm binayı her bir LEED kredisi için minimum 3 ay izlemek gerekmektedir. Performans periyodu sürecinde bina işletmesi, bakım ve temizlik faaliyetleri, satın almalar, atık yönetimi, kullanıcı memnuniyeti gibi konular incelenir.

LEED Mevcut Binalar Sertifikası kapsamında yapılması gereken temel çalışmalar nelerdir?

leed_ebomİlk olarak LEED sertifikası kapsamındaki çalışmalara referans teşkil etmesi için binaya ait elektrik, su ve doğal gaz faturalarına ihtiyaç vardır. Sonrasında değerlendirme toplantısında belirlenmiş olan sertifika hedefi doğrultusunda yapılması gereken çalışmalar bulunmaktadır. LEED’in sertifika kapsamında değerlendireceği konulara örnek olarak peyzaj, binaya ulaşım, yağmur suyu kontrolü, arsa içerisindeki yeşil alan miktarı, ışık kirliliği, su tasarrufu, arıtma sistemleri, soğutma kuleleri, enerji tasarrufu, ısıtma soğutma havalandırma tesisatı, yeniden test ve devreye alma, enerji etüdü, yenilenebilir enerji, karbon ayak izi, ölçme ve kontrol, sürdürülebilir satın alma, atık yönetimi, iç mekan hava kalitesi, sürdürülebilir temizlik ve bina kullanıcı memnuniyeti konuları verilebilir.

Genellikle LEED sertifikasına aday olmaktaki birinci amaç işletme ve bakım maliyetlerini azaltmak olduğundan test ve devreye alma ile enerji etüdü konuları çok önemlidir. Test ve devreye alma ile enerji etüdü konularında uzman bir ekip binada incelemeler yapmalıdır ve bu incelemeler sonucunda yapılması gereken uygulamaları yaşam döngüsü analizi çerçevesinde bir rapor olarak proje takımına sunmalıdır. Deneyimle şunu söyleyebiliriz ki bina sahibi yaptırdığı uygun bir test ve devreye alma prosesi ile ortalama 2 yıl içerisinde yatırım maliyetini geri alabilmektedir.

Test ve devreye alma prosesi ile enerji etüdü birbirlerinden farklı gibi görünse de birbirlerini tamamlamaktadırlar. Binada öncelikle yapılması gereken çalışma enerji etüdüdür. ASHRAE’de üç adet enerji etüdü bulunmaktadır, Seviye 1,2 ve 3. Enerji etüdü problemlerin çözümünde ve karar verilmesinde sistematik bir çalışma olarak karşımıza çıkıyor. Enerji etüdünün birinci önceliği binanın mevcut durumdaki enerji tüketiminin ve kalitesinin incelenmesi, performansın nasıl iyileştirileceği ve bu gelişmelerin işveren için finansal ve finansal olmayan süreçteki etkileridir. Enerji etüdü enerji denetçisi tarafından bina enerji sistemlerinin konfigürasyonlarına, müşteri tarafından belirlenen proje parametrelerine ve kapsama göre çeşitlenir. Bu çeşitlenmenin sebebi binada nereden en fazla verim elde edileceğinin başlangıçta bilinememesidir. Seviye 1, bina enerji sistemlerinin hızlı değerlendirilmesi, bina enerji sistemlerinin karşılaştırılması, enerji sistemlerinin optimizasyon fırsatları konularını içerir. Seviye 2, sistemlere ve işletmeye ait detaylı bina anketi, enerji kaynağındaki ve enerji son kullanımındaki hatalar, her bir enerji sistemi için geliştirilmesi gereken noktaların tanımlamaları, bunlar için fiyat ve bu çalışmalar yapıldığındaki enerji tasarrufları, işletmedeki çelişkiler, tutarsızlıklar konularını içerir. Seviye 3, daha uzun süre data toplanması ve analizleri, bilgisayarlı enerji modellemesi, daha kesin sonuçların elde edilmesi, maliyetlerin daha detaylı incelenmesi konularını içerir.

Enerji modellemesi ile bilgisayar ortamında binanın mevcut durumdaki enerji tüketimi ile ASHRAE Standartları’ndaki enerji tüketimini karşılaştırılır. Böylece binanın standart binaya göre enerji tüketimi açısından performansı ortaya konmuş olur. Enerji modellemesi bina enerji tüketimine ait kesin sonuçlar vermez, çünkü işletmede veya uygulamada yapılan hatalar ve/veya değişiklikler bina enerji sarfiyatını etkiler. Fakat enerji modellemesi çok iyi bir karşılaştırma aracıdır. Bu sayede binada doğru bir tasarımın uygulanıp uygulanmadığı görülmüş olur.

Bütün bu çalışmalar yapılmasının bina sahibine ek maliyet getireceği düşüncesi yanlıştır. Sürdürülebilirlik çalışmaları yapıldığında bina işletme ve bakım maliyetleri azaldığında, satış ve kiralama fiyatları da yükseldiğinde finansal geri dönüş kısa zamanda sağlanmış olacaktır.