mehmet_okumusMehmet Okumuş 

ERKE Sürdürülebilir Bina Tasarım Danışmanlık 

Mak. Yük. Müh., LEED AP O+M, Enerji Yöneticisi

 

 

Yeşil bina projelerindeki test ve devreye alma süreci konvansiyonel yöntemlere kıyasla çok daha kapsamlıdır. Klasik bir test ve devreye alma süreci, montajı tamamlanmış ekipmanların uygun bir şekilde monte edildiğinin ve mekanik – elektriksel bağlantılarının doğru yapıldığının kontrolü ile devreye alma testleri ve çalıştırmadan oluşmaktadır.  Yeşil bina projelerinde ise klasik test ve devreye almaya ilave olarak test, ayar ve dengeleme (TAB) raporları, cihaz işletme ve bakım kitapçıkları gibi ilave raporlamalar yapılmaktadır. Bunlara ilave olarak test ve devreye alma işleminin tasarım aşamasından itibaren sürece dahil edilmesi gerekmektedir.

Yeşil bina projelerinde ısıtma, soğutma, havalandırma (ISH) sistemlerindeki test ve devreye alma işleminin asıl amacı söz konusu sistemlerin işverenin ihtiyacına uygun bir şekilde çalışmasının sağlanmasıdır. Yeşil bina projelerinde test ve devreye alma işlemi projelerin tasarım aşamasıyla başlamaktadır. Test ve devreye alma yöneticisi projelerin ve ihale dokümanlarının işverenin isteğine göre ve enerji verimliliği sağlayacak şekilde hazırlandığının kontrolünü üstlenir.

Cihazlar sahaya geldiğinde test ve devreye alma yöneticisi cihazların projelere, ihale dokümanlarına ve ilgili standartlara uygunluğunun kontrolünü yapar. Örneğin projedeki kapasite ile cihazın kapasitesi tutarlı mı, satın alma işleminde ihale dokümanlarında belirtilen markalara dikkat edilmiş mi, cihazlar ambalajlı bir şekilde mi gönderilmiş, sahada cihazlar nerede depolanıyor gibi…

Sahadaki test ve devreye alma işleminde ise her bir ekipmanın uygun bir şekilde montajının yapıldığının ve devreye alındığının kontrolü yapılır. Yeşil bina projelerinde sahada yapılan bu işlem ön fonksiyon testi olarak adlandırılır.

Isıtma, soğutma, havalandırma sistemindeki fonksiyon testleri, ön fonksiyon testlerinden sonra yine aynı şekilde her bir ekipman için gerçekleştirilir. Fonksiyon testleri yaşayan bir bina ortaya çıkarılması ve sistemin bir bütün olarak kullanıcı ihtiyaçlarının her bir sezonda sağlanması için yapılır. Fonksiyon testleri ilave olarak bina performansının optimize edilmesi ve kullanıcı güvenliği için yapılır. Örneğin ısıtma, soğutma, havalandırma sistemlerinde yapılan fonksiyon testlerindeki diğer bir amaç da bu sistemlerin aynı zamanda yangın alarm, asansör, duman tahliye gibi sistemlerle bütünleşik bir şekilde çalıştığının kontrol edilmesidir.

ISH sistemlerinin test, ayar ve dengeleme uygulamaları hem konvansiyonel hem de yeşil bina projelerinin test ve devreye alma işlemlerinde büyük öneme sahiptir. Yeşil bina projelerinde test, ayar ve dengeleme işlemi ön fonksiyon testlerinin bir parçası olarak gerçekleştirilir ve ISH sistemlerinin devreye alması yapılmış olur. Test, ayar ve dengeleme işlemi sonuçlarında herhangi bir hataya rastlanırsa, fonksiyon testlerinden önce bu hataların giderilmesi gerekmektedir.

Test ve devreye alma süreci başlamadan önce yeşil bina projelerinde test ve devreye alma planının hazırlanması gerekliliktir. Söz konusu planın gereklilik olmasının yanı sıra bu plan test ve devreye alma süreci için tasarım aşamasından garanti sürecinin bitmesine kadar bir yol haritası niteliğindedir. Test ve devreye alma planı sürece ait hem teknik hem de yönetimsel gereklilikleri tanımlar. Planın teknik gereklilikler kısmında ilgili standartlardan, işverenin işletme isteklerinden, üretici gerekliliklerinden ve yapılması gereken testlerden bahsedilmektedir. Planın yönetimsel gereklilikler kısmında ise test ve devreye alma yöneticisinin kim olduğundan, yetkilerinden, terminlerden, ve dokümantasyon gerekliliklerinden bahsedilmektedir.

Ülkemizde test ve devreye alma sürecini çoğunlukla mekanik yüklenici firma üstlenmektedir. Böyle bir durumda mekanik yüklenici bünyesindeki test ve devreye alma yöneticisinin süreci “ASHRAE Guideline 0-2005 The Commissioning Process” ve “ASHRAE Guideline 1.1-2007 HVAC&R Technical Requirements for the Commissioning Process” standartlarına uygun bir şekilde yönetmesi gerekmektedir.

Yurtdışındaki yeşil bina projelerinde sıklıkla karşılaşılan ve ülkemizde de son yıllarda karşımıza çıkan bağımsız (üçüncü taraf) test ve devreye alma firmaları bulunmaktadır. Yeşil bina projelerinde bağımsız test ve devreye alma firmaları ile çalışılmasının birçok yararı bulunmaktadır. Çünkü test ve devreye alma süreci sadece devreye alma ve bina sistemlerinin testlerinden oluşmamaktadır. Bu çalışmalara ilave olarak tüm bina sistemlerinin birbirleriyle olan etkileşimlerinin incelenmesi ve sistemlerin farklı iklim şartları için de test edilmesi gerekmektedir. Ayrıca tasarım ve uygulama sürecinden bağımsız bir test ve devreye alma firmasının süreçte bulunması projeye objektif bir bakış açısı kazandıracaktır. Son olarak da test ve devreye alma firmasının raporlamalarını ana yüklenici veya mimara değil, doğrudan işverene yapması gerekmektedir. Aksi taktirde test ve devreye alma yöneticisi objektif bir raporlama yapamayacaktır.

Test ve devreye alma sürecinin sonunda mekanik yüklenicinin aynı konvansiyonel test ve devreye alma sürecinde olduğu gibi uygulamaya esas projeleri hazırlaması, yapmış olduğu testler ve uygulamalar ile ilgili raporlamalar yapması, işletme ve bakım kitapçığını hazırlaması, ekipmanların garanti belgelerini teslim etmesi gerekmektedir. Mekanik yüklenicinin ilave olarak işletme personeline eğitim vermesi de gerekmektedir. Yeşil bina projelerinde tüm bunlara ilave olarak test ve devreye alma ekibinin bina kullanıma açıldıktan sonra sezonsal testleri yapması ve sistemleri iklim şartlarına göre optimize etmesi da gerekmektedir.