Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM), Türkiye’den AB’ye ihracat yapan firmalar için artık “iyi niyetli sürdürülebilirlik beyanı” seviyesini aşarak, ölçülebilir, izlenebilir ve doğrulanabilir bir raporlama disiplinine dönüşmüş durumda. Bu dönüşümün merkezinde CBAM gömülü emisyon yer alır: Ürünün üretim sürecinde ortaya çıkan sera gazı emisyonlarının ürünle ilişkilendirilerek raporlanması.
Ticaret Bakanlığı’nın güncel bilgilendirmesine göre CBAM, 1 Ekim 2023–31 Aralık 2025 arasında raporlama yükümlülüğüyle uygulanmış; 1 Ocak 2026 itibarıyla mali yükümlülük dönemi başlamıştır. Bu tarihten itibaren AB ithalatçılarının sertifika satın alma ve teslim yükümlülükleri devreye girmiştir.
Bu yazıda, CBAM gömülü emisyon hazırlama sürecini “üreticiden hangi dokümanlar istenir?” odağıyla, sahada uygulanabilir bir kontrol listesi mantığında ele alıyoruz. Ayrıca AEO (Answer Engine Optimization) kapsamında, karar vericilerin hızlı yanıt aradığı sorulara net cevaplar ve FAQ bölümü sunuyoruz.
CBAM gömülü emisyon, AB’ye ithal edilen belirli karbon yoğun ürünlerin üretiminde oluşan emisyonların ürün bazında hesaplanmasıdır. Ticaret Bakanlığı kaynağına göre CBAM; demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerindeki belirli ürünlere uygulanmaktadır.
Bu noktada üreticiler için kritik ayrım şudur: AB tarafında yükümlü olan çoğu zaman “ithalatçı” görünse de, ithalatçı raporlamasını ihracatçı/üreticiden aldığı doğrulanabilir veri ile yapar. Dolayısıyla üretici veri kalitesi, AB pazarında rekabet gücünü doğrudan etkiler.
Ticaret Bakanlığı’nın güncel metninde 2026 mali yükümlülük dönemi için öne çıkan başlıklar şunlardır:
AB ithalatçıları, ithal ettikleri CBAM ürünleri için emisyon yoğunluğu esas alınarak hesaplanan yıllık karbon ücretini ödemekle yükümlü hale gelmiştir.
AB ithalatçısı, ithalat yaptığı takvim yılının bitiminde; emisyon değerleri, doğrulanmış emisyon raporları ve satın aldığı CBAM sertifikalarını yetkili otoriteye sunacaktır.
2026 yılına ait beyanlar en geç 30 Eylül 2027’ye kadar teslim edilmelidir.
Yıllık 50 ton altı ithalat yapanlar muaf tutulmuştur.
Sertifika fiyatlaması ve satış zamanlaması da netleşmiştir: 2026 ithalatları için sertifika satışına 2027 Şubat ayında başlanacaktır.
Bu bilgiler, üreticinin veri hazırlık takvimini doğrudan etkiler. Çünkü ithalatçı, sertifika planlamasını yapabilmek için üreticiden yıl içinde düzenli ve tutarlı veri ister; “yıl sonunda toparlarız” yaklaşımı pratikte gecikme ve maliyet riskine dönüşür.
Resmî çerçeveye erişmek için Ticaret Bakanlığı’nın CBAM/SKDM sayfası burada:
https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/yesil-mutabakat/ab-sinirda-karbon-duzenleme-mekanizmasi
Aşağıdaki adımlar, üretici tarafında CBAM gömülü emisyon hazırlığı için en doğru sırayı verir (hem SEO hem AEO için net bir “how-to” yapı):
Hangi ürünler CBAM kapsamına giriyor? Aynı tesiste birden fazla ürün varsa ürün bazlı ayrıştırma nasıl yapılacak? Proses akış şemasını netleştirmeden toplanan veri, sonradan doğrulama aşamasında sorun çıkarır.
Ticaret Bakanlığı bilgilendirmesinde kritik bir ayrım var:
Çimento ve gübre için dolaylı emisyonlar (elektrik tüketimi kaynaklı emisyonlar) da hesaba katılır.
Demir-çelik ve alüminyum için ise sadece doğrudan emisyonlar dikkate alınır.
Bu fark, üreticiden istenecek dokümanları da değiştirir. Örneğin çimento/gübrede elektrik tüketim verisi yalnızca “muhasebe faturası” değil, ürün bazlı dağıtım anahtarlarıyla desteklenmelidir.
CBAM emisyon hesaplaması gerçek ölçüme dayalı (actual values) veya AB’nin belirlediği varsayılan değerler (default values) ile yapılabilir.
Ancak varsayılan değer kullanımında, belirli yıllar için emisyon üzerine ek marjlar uygulanır: 2026–2028 için sırasıyla %10, %20, %30; gübrede ise %1 seviyesinde tutulur.
Bu nedenle, ticari açıdan çoğu üretici için hedef; mümkün olan en kısa sürede actual data kurgusuna geçmek ve veri altyapısını kalıcı hale getirmektir.
AB ithalatçısı yalnızca “sayı” istemez; sayının kaynağını, tutarlılığını ve denetlenebilirliğini ister. Bu yüzden CBAM gömülü emisyon çalışmasını bir “dosya” gibi düşünün: her sayının arkasında bir belge, her belgenin arkasında bir süreç olmalı.
Yöntemlerin AB mevzuatına uyumu için Avrupa Komisyonu’nun CBAM sayfası referans niteliğindedir:
https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en
Aşağıdaki listeyi, üreticiden veri talep ederken veya kendi iç hazırlığınızda “eksiksiz dosya” kontrolü olarak kullanabilirsiniz.
Ürün tanımı, GTİP/CN kod eşleştirme çalışması (ihracat birimi ile birlikte)
Ürün bazlı üretim reçeteleri / Bill of Materials (BOM)
Proses akış şeması ve proses parametreleri
Yıllık üretim miktarları ve ürün bazlı üretim raporları (ERP/MES çıktıları)
Elektrik faturaları + sayaç/alt sayaç ölçüm raporları (özellikle dolaylı emisyon dahil olan sektörlerde kritik)
Doğalgaz, kömür, fuel-oil vb. yakıt faturaları
Yakıt tüketim sayaç kayıtları, kazan/ocak çalışma saatleri logları
Buhar/ısı enerjisi satın alımı varsa sözleşme ve tüketim raporları
Bacagazı ölçüm raporları (varsa sürekli ölçüm sistemleri, periyodik ölçümler)
Proses kaynaklı emisyon hesaplaması için kullanılan metodoloji notu
İç denetim/kalite yönetimi kayıtları (veri bütünlüğü için)
Tesis toplam tüketiminin ürünlere dağıtım yöntemi (kütle, enerji, üretim saati vb.)
Ürün bazlı maliyet muhasebesi raporları (tutarlılık kontrolü)
Stok, hammadde giriş–çıkış fişleri (kütle dengesi için)
Kullanılan emisyon faktörleri listesi ve kaynakları
Varsayılan değer kullanıldıysa gerekçeler ve AB’ye uygunluk notu
Hesaplama dosyalarının sürüm takibi (revizyon tarihi, sorumlu kişi, veri kaynağı)
Not: CBAM hesaplama yöntemleri ve uygulama kurallarına dair mevzuat tarafında, AB’nin hesaplama metodolojisini detaylandıran uygulama düzenlemeleri (ör. hesaplama yöntemleri) önemlidir.
CBAM raporlaması, LCA mantığıyla benzer şekilde ürün bazlı çevresel veri disiplinini gerektirir. Bu nedenle birçok üretici, CBAM hazırlığını kurumsallaştırmak için LCA altyapısından yararlanır. ERKE’nin LCA hizmet yaklaşımı, ürün bazlı veri toplama–modelleme–doğrulama süreçlerinde CBAM’a geçişi kolaylaştırır:
https://erketasarim.com/lca-malzeme-yasam-dongusu-degerlendirmesi
AB otoritesine beyanı ithalatçı sunar; ancak beyanın temelini oluşturan ürün–proses emisyon verisini fiilen üretici sağlar. Bu nedenle üretici dokümantasyonu belirleyicidir.
Ticaret Bakanlığı kaynağına göre 2026 beyanları en geç 30 Eylül 2027 tarihine kadar teslim edilmelidir; 2026 ithalatları için sertifika satışına 2027 Şubat ayında başlanacaktır.
Yıllık 50 ton altında ithalat yapanlar CBAM’den muaf tutulmuştur (muafiyet ithalatçı ölçeğinde değerlendirilir).
Varsayılan değer kullanılabilir; ancak 2026–2028 için emisyon üzerine %10, %20, %30 marj eklenir (gübre için %1). Ticari olarak bu, karbon maliyetini artırabileceği için actual data altyapısı çoğu durumda daha avantajlıdır.
CBAM gömülü emisyon hazırlığı, tek seferlik bir rapor değil; veri yönetimi, hesaplama disiplini ve doğrulanabilir dokümantasyonun birleştiği kalıcı bir uyum sürecidir. 2026 mali yükümlülük dönemiyle birlikte, üreticiden talep edilen doküman setinin “detay seviyesi” belirgin şekilde yükselmiştir.
ERKE olarak, üreticiler ve ihracatçılar için CBAM uyum sürecini; ürün bazlı veri toplama, hesaplama metodolojisi, doküman kontrol listeleri ve doğrulanabilir raporlama yaklaşımıyla yönetiyoruz.
CBAM gömülü emisyon hazırlığı ve üreticiden doküman toplama sürecinde kurumsal destek almak için bizimle iletişime geçin:
https://erketasarim.com/iletisim